Op 20 september was er de tweede editie van de Nederlands-Belgische zeewierbijeenkomst, een gezamenlijk initiatief van Noordzeeboerderij, POM West-Vlaanderen en SeaConomy. Terwijl de vorige editie inzoomde op lopende initiatieven rond zeewierkweek, werd in de 2de editie toenadering gezocht tot andere gebruikers van de zee. Het valt niet te ontkennen dat het steeds drukker wordt op de Noordzee. Multifunctioneel gebruik van de beschikbare ruimte wordt essentieel als het over aquacultuur gaat. Hoewel het in de praktijk een “license to operate” zou moeten worden, blijkt dat aspecten zoals veiligheid, rendabiliteit en kennis -of toch het gebrek eraan- hier een stokje voor te steken. Reden te meer om het debat aan te gaan op de pier van Scheveningen.

De take-home-message van de zeewierbijeenkomst is duidelijk: er moet samengewerkt worden als we de jonge en kwetsbare zeewiersector willen laten groeien. Samenwerking over sectoren heen waarin bedrijven als ketenpartner (niet als concurrent!) kennis uitwisselen om multi-functioneel gebruik veilig én winstgevend te maken. Maar tevens samenwerking over grenzen heen, want Vlaanderen en Nederland staan voor dezelfde uitdagingen en kunnen aspecten zoals certificering, standaardisering, kennisopbouw en voedselveiligheid gezamenlijk aanpakken.

Omgaan met veiligheid is dezelfde taal leren spreken

Multi-functioneel gebruik impliceert niet enkel het combineren van gebruik maar ook van de gebruikers zelf, elk met hun eigen expertise. Het interageren van socio-ecologische factoren kan nieuwe kansen met zich meebrengen, maar evenzeer negatieve effecten. Quid met veiligheid in dergelijke situatie? Het SOMOS-project ontwikkelde en raamwerk voor veiligheidsaspecten (voedsel, mens, mariene interactie) volgens een continu proces van verkennen, begrijpen, waarderen, beslissen en implementeren. De grootste struikelblokken zijn de onzekerheid inzake risico’s in geval iets mis loopt en de communicatie tussen experten die elk hun eigen taal, logica en systematiek hanteren.

De sleutel tot succes ligt in het rond de tafel brengen van de juiste mensen op het juiste moment, dit is reeds wanneer een idee ontstaat en niet in de uitvoeringsfase.

Luc Van Hoof, Wageningen Marine Research

Noden van een groeiende zeewiersector

De Noordzeeboerderij zag de voorbije 4 jaar het aantal leden groeien van 14 naar meer dan 80 en erkent de nood aan een roadmap om een hoogwaardige sector te ontwikkelen waarin eigen productie en export van zeewier of technologie centraal staan. Aandachtspunten voor startende zeewierboerderijen zijn de markt, het product en de ruimte.

Uit het SeaConomy-project bleek reeds de discrepantie tussen kweek en afzetmarkt. Hortimare beaamt dat de grootste zorg voor lopende projecten het gebrek aan “committed buyers” is. Op korte termijn kan ingezet worden op markten die reeds interesse vertonen, maar voor het ontsluiten van nieuwe markten is verder onderzoek en ontwikkeling nodig. Hoe dan ook is er nood aan een herkenbaar zeewierproduct dat zich onderscheidt op vlak van kwaliteit en veiligheid. Publiek draagvlak om zeewier tot een feedstock van de toekomst te maken is onontbeerlijk.

Naast ruimtegebruik, zijn er ook economische en ecologische motieven voor de integratie van zeewierkweek met andere sectoren. De visserij is terecht bezorgd dat goede visgronden in en rond de windmolenparken ingenomen worden door aquacultuur. Daarbij is op dit moment zeewierkweek geen goede economische vervanging voor visvangst. Het geïntegreerd werken met oesters, mosselen, zeewier, etc. kan het economisch plaatje vervolledigen. Ontsluiten van ecosystemen voor commercieel gebruik moet kunnen, mits we leren uit de fouten in het verleden en erop toezien dat de natuurlijke balans bewaard blijft.

Om de zeewiersector die nog jong en kwetsbaar is te laten groeien, is kennisdeling nodig en samenwerking tussen ketenpartners.

Marcel Schuttelaar, Noordzeeboerderij

Genetische diversiteit en het belang voor aquacultuur

Geen enkel organisme, ook zeewier niet, staat los van bacteriën: het microbioom stuurt de ontwikkeling van zeewier en wordt op zijn beurt beïnvloed door de omgeving. Hierdoor moeten zeewiersoorten continu evolueren om op dezelfde plaats te kunnen blijven. Dit zorgt voor genetische diversiteit, een belangrijke driver in de weerstand tegen ziektes en infecties. Twee problemen die zich stellen bij grootschalige zeewierkweek zijn: genetische vervuiling en genetische erosie. In het eerste geval zal de genetica van de soorten die gekweekt worden sterker gaan afwijken van wat in de natuur voorkomt. In het tweede geval wordt het natuurlijke afweermechanisme uitgeschakeld wanneer de genetica van het ingezaaide materiaal hetzelfde is. Een antwoord kan gezocht worden in hatchery systemen om kweekmateriaal te produceren waarvan de genenpool aangepast is aan de lokale omstandigheden (saliniteit, temperatuur, etc.).   

Als we willen kweken, moeten we inzetten op genetische diversiteit en via breeding experimenten kennis hierover opbouwen.

Olivier de Clerck, Universiteit Gent

De presentaties kunnen gedownload worden via onderstaande link.

http://www.fabriekenvoordetoekomst.be/de-multifunctionele-noordzee