Begin 2019 werd met de ondertekening van het clusterpact de Blauwe Cluster officieel gelanceerd als zesde en jongste speerpuntcluster in Vlaanderen.

De Blauwe Cluster rolt dankzij een nauwe samenwerking tussen meer dan 180 bedrijven, kennisinstellingen en overheden vernieuwende onderzoeks- en ontwikkelingsprojecten uit die bijdragen tot duurzame en beloftevolle economische activiteiten en investeringen in het Belgische deel van de Noordzee én daarbuiten. Zeeën en oceanen zijn goed voor 71% van onze aarde, en zorgen voor energie, vervoer, voeding, ontspanning,…  De sleutel voor heel wat oplossingen voor de klimaatcrisis ligt dan ook op zee. Samen creatieve en duurzame oplossingen creëren met de Belgische Noordzee als testplatform, is precies wat de Blauwe Cluster doet.

Wij zijn een atypische speerpuntcluster omdat het cross-sectorale in het DNA van de cluster verweven is. De focus ligt op domeinen die het economisch potentieel van de zee op een duurzame manier ontwikkelen, en daarbij de ecosysteemdiensten geleverd door de zee vrijwaren en zelfs versterken: kustbescherming, maritieme verbindingen, hernieuwbare energie, zeevoeding, blauw toerisme en oceaanvervuiling. Op zee is het nog meer dan op land vereist om daarbij maximaal in te zetten op industrie 4.0. 

In het eerste jaar werking, zijn niet minder dan 27 samenwerkingsinitiatieven opgezet en 15 innovatieprojecten goedgekeurd. 

In totaal is dit goed voor een investering van ongeveer 24 miljoen euro, waarvan 16,8 miljoen euro van de Vlaamse overheid. Meer dan 40 unieke ondernemingen zijn betrokken bij de projecten, waarvan 40% kmo’s. De projectportfolio bestaat enerzijds uit projecten met een groot aandeel relatief hoog risico onderzoek, zoals strategisch basisonderzoek en ICON (Interdisciplinair Coöperatief Onderzoek) en anderzijds uit meer toepassingsgerichte projecten die op kortere termijn tot grootschalige implementatie kunnen leiden.

Alarmerende berichten over gebieden die dreigen onder te lopen bij stormvloed zijn geen fake news. De zeespiegel stijgt sneller dan ooit. De mens beschermt de kust en het hinterland al eeuwenlang: bouwen van dijken en stormmuren, opspuiten van zand,… Maar het moet beter. Leden van de Blauwe Cluster ontwikkelen daarom nieuwe manieren van kustbescherming: veerkrachtig en duurzaam, gebaseerd op de natuur en geïntegreerd in de natuur

Een van de concepten waar onze bedrijven en kennisinstellingen vandaag mee bezig zijn, is het creëren van natuurlijke riffen van zeewier, schelpkokerwormen of mosselen om onze stranden te beschermen. 

Binnen het Coastbusters 2.0-ICON project werken bedrijven aan een verbeterd concept voor mosselriffen, via onder meer het toepassen van biologisch afbreekbaar textiel voor rifontwikkeling en milieuvriendelijke verankering en installatietechnieken. De kennispartners binnen CoastBusters 2.0 dragen bij aan een beter begrip van de ecologische randvoorwaarden, verbeterde monitoring van het rif en gaan na of een dergelijk rif ook onder ruigere omstandigheden kan ontwikkelen. Het DataBeach project onderzoekt baanbrekende nieuwe meettechnologie voor het zandvolume op het strand, machine learning-modellen en probabilistische rekenmethodes, die voor een disruptieve vooruitgang in het ontwerp en onderhoud van zachte zeeweringen moeten zorgen. Daarnaast zal dit project een voorzet leveren om (her)verzekeringsoplossingen voor stormgerelateerde zandverliezen te ontwikkelen.

Zeeën en oceanen bieden een onuitputtelijke bron van hernieuwbare energie: niet alleen uit wind maar ook uit zon, golven, stroming en getijden.

De Blauwe Cluster steunt de ontwikkeling van technologieën om energie op te wekken en op te slaan zonder mens en milieu extra te belasten.

Dit gaat over projecten om de Vlaamse toppositie inzake offshore wind te handhaven. Bijvoorbeeld werken onze leden aan een optimaler ontwerp en monitoring van verschillende componenten zoals de funderingen van de windmolens en de kabels die de energie aan land brengen (SOILTWIN, SMART-GBF en BOPTIC). Deze projecten zullen leiden tot kostenbesparingen bij het onderhoud van de offshore windparken en tot een langere levensduur van de installaties. Daarnaast ontwikkelt het Supersized 4.0 project een geïntegreerde methode om de risico’s gerelateerd aan lagere prestaties en ongeplande stilstand ten gevolge van falen van de windmolens te kwantificeren. Deze innovatieprojecten zorgen ervoor dat offshore windenergie goedkoper wordt voor de burgers en dat Vlaamse bedrijven hun competitief voordeel op de wereldmarkt behouden. De Blauwe Cluster zet ook in op nieuwe vormen van offshore energie, zoals drijvende zonnepanelen (MPVAQUA), en loopt er een haalbaarheidsstudie om aan de kust zout water om te zetten in zoet water (Sweet-H2O). Daarbij wordt niet alleen de keuze van de locatie en de technologie onderzocht, maar ook de koppeling met offshore hernieuwbare energie. Onze regio heeft immers meer en meer te kampen met waterschaarste; ontzilting kan één van de oplossingen zijn, die ook geëxporteerd kan worden naar andere landen.

Het verbeteren van de mogelijkheden voor zee- en binnenvaart is een belangrijke stap om het probleem van de groeiende files en vervuilend transport uit de wereld te helpen. 

De initiatieven van de Blauwe Cluster zorgen ervoor dat schepen schoner, veiliger en performanter worden en dat de verbindingen tussen zeehavens en rivieren rendabeler én duurzaam worden. Technologieën als Internet of Things, big data-management en autonome vaartuigen helpen daarbij. Een eerste project in dit kader is SSAVE, waarbij een nieuwe architectuur voor maritieme “digital twins” gecreëerd wordt die de communicatie tussen en de controle over maritieme operaties ten goede komt.

Al duizenden jaren zijn zeeën en oceanen belangrijke leveranciers van voeding voor de mens. Maar de vraag wordt groter en de vangst en/of productie van voeding uit zee zal efficiënter en vooral duurzamer moeten met minimale impact op het milieu. 

Dit mag een tweespalt lijken, maar in de schoot van de Blauwe Cluster worden tal van mogelijkheden gecreëerd om die combinatie toch te realiseren, zoals het project SYMAPA over de combinatie van mariene aquacultuur met passieve visserijtechnieken. Aquacultuur op zee vergt bovendien voldoende en kwaliteitsvol startmateriaal. BlueMarine3 creëert daarom een kenniscentrum voor de geïntegreerde kweek van pootgoed voor zeewier en schelpdieren door middel van ecosysteem gebaseerde hatchery technieken. Daarnaast screenen Vlaamse kennisinstellingen binnen het cluster-strategisch basisonderzoeksproject PROBIO vijftig mariene soorten uit de Noordzee op metabolieten die bioactief zijn en de basis kunnen vormen voor de Vlaamse mariene biotechnologie.

“Smart-WaterUse” is een collectief project rond het beheersen van waterrisico’s en slim omgaan met water binnen de sectoren van (zee-)voeding, aquacultuur, textiel en toerisme.

Uniek aan de Blauwe Cluster is de focus op multifunctioneel gebruik van de zee.

De Noordzee is klein, we moeten zorgvuldig omgaan met de beschikbare ruimte. Daarom stimuleert de Blauwe Cluster innovaties die de gebruikers van de zee in staat stellen verschillende functies te combineren en meteen ook maatschappelijke meerwaarde te creëren. Voorbeelden hiervan zijn de projecten MFiLand, een haalbaarheidsstudie voor een multifunctioneel eiland dat de kust beschermt tegen schade door stormen en daarnaast de ideale combinatie opzoekt van energieproductie, -opslag, aquacultuur, toerisme, recreatie en natuurontwikkeling. D4PV @ Sea (Design For Public Value At Sea) creëert een toolbox om via co-creatie de publieke perceptie van grootschalige infrastructuur op zee te vertalen in het design om de risico’s verbonden aan deze projecten beter te objectiveren en te beheersen.

Deze grote stap vooruit voor innovatie in de blauwe economie is er gekomen dank zij het clusterbeleid van de Vlaamse regering en de ondersteuning van VLAIO. 

Wij wensen iedereen die hier aan bijgedragen heeft van harte te bedanken, en zijn klaar voor opnieuw een intens jaar vol waardevolle contacten, succesvolle innovaties en duurzame strategieën!

Ook lid worden?

De Blauwe Cluster werd erkend door de Vlaamse overheid als zesde Vlaamse speerpuntcluster. Om optimaal van de unieke diensten van de cluster gebruik te maken en voor de verdere uitbouw van uw netwerk is lid worden een troef.