Slotevent SUSANA belicht kansen voor alternatieve zandbronnen

Op 30 september kwamen onderzoekers, bedrijven, overheden en andere stakeholders samen in Brugge voor het slotevent van het SUSANA-project. Centraal stond daarbij de vraag hoe we voldoende zand kunnen voorzien voor toekomstige kustmaatregelen zonder de druk op mariene ecosystemen verder te verhogen.

Tijdens het evenement werden de belangrijkste onderzoeksresultaten voorgesteld, aangevuld met internationale inzichten uit Nederland. Daarnaast werd vooruitgeblikt op de uitdagingen en kansen voor de verdere uitrol van nature-based solutions.

Nature-based solutions spelen een steeds grotere rol in het kustbeheer van de toekomst. Duinen, zandopspuitingen en andere natuurlijke vormen van kustbescherming bieden bescherming tegen overstromingen en leveren tegelijk voordelen op voor natuur, recreatie en klimaat. Die oplossingen vragen echter grote hoeveelheden zand.

Binnen SUSANA werd daarom onderzocht in welke mate alternatieve sedimenten, bijvoorbeeld afkomstig uit baggerwerken of infrastructuurprojecten, kunnen worden ingezet in kustprojecten. De resultaten tonen aan dat duinvegetatie zich ook op dergelijke sedimenten goed kan ontwikkelen. In sommige gevallen werd zelfs een betere groei vastgesteld dan op traditioneel zand.

De onderzoekers benadrukken wel dat lokale omstandigheden een belangrijke rol spelen. Eigenschappen zoals korrelgrootte, zoutgehalte en organisch materiaal bepalen mee hoe geschikt een sediment is voor een specifieke toepassing.

Ook het onderzoek naar erosiebestendigheid leverde positieve inzichten op. De aanwezigheid van vegetatie blijkt een grotere invloed te hebben op de weerstand van duinen tegen erosie dan het onderscheid tussen klassieke en alternatieve zandbronnen. Enkel zeer fijne sedimenten vertonen een duidelijk hogere erosiegevoeligheid.

Daarnaast blijkt ook het maatschappelijk draagvlak aanwezig. Uit een enquête kwam naar voren dat recreanten openstaan voor het gebruik van duurzamere zandbronnen, op voorwaarde dat hierover helder wordt gecommuniceerd.

SUSANA onderzocht ook welke alternatieve bronnen van zand en sediment beschikbaar zijn voor toekomstig gebruik. Daarbij werd gekeken naar onder meer baggerspecie en materiaal afkomstig van haven- en infrastructuurwerken.

De resultaten tonen aan dat verschillende bronnen potentieel bieden voor hergebruik. De grootste uitdaging ligt daarbij niet zozeer in de beschikbaarheid van materiaal, maar in het beter afstemmen van vraag en aanbod. Een doordachte aanpak rond opslag, planning en logistiek is essentieel om deze materialen efficiënt in te zetten.

Naast alternatieve zandbronnen bracht het project ook de ecologische impact van zandwinning op zee in kaart. De resultaten tonen aan dat de effecten sterk afhankelijk zijn van de lokale omstandigheden.

Zandwinning beïnvloedt de samenstelling van het leven in en op de zeebodem. Sommige organismen passen zich goed aan de veranderde omstandigheden aan, terwijl andere onder druk komen te staan. Ook de wisselwerking tussen organismen en natuurlijke processen in het ecosysteem verandert.

Daarnaast onderzocht SUSANA de gezamenlijke impact van verschillende activiteiten op zee, zoals zandwinning, baggerwerken en visserij. Vooral gevoelige habitats verdienen daarbij extra aandacht. Risicokaarten die binnen het project werden ontwikkeld, kunnen beleidsmakers helpen om beter onderbouwde keuzes te maken over toekomstige activiteiten en monitoring.

De onderzoekers bevelen daarom aan om bij toekomstige zandwinning niet alleen rekening te houden met technische of economische criteria, maar ook met de gevoeligheid van de aanwezige ecosystemen.

Om de verschillende onderzoeksresultaten samen te brengen ontwikkelde SUSANA een geïntegreerd model dat aandacht heeft voor ecosysteemdiensten op land en op zee en zichtbaar maakt welke gevolgen verschillende keuzes rond zandwinning en zandgebruik kunnen hebben voor onder meer kustveiligheid, natuur (op land en in zee), recreatie en visserij.  

Het doel is niet om positieve effecten aan de kust af te wegen tegen negatieve effecten op zee, maar wel om inzicht te geven in de mogelijke gevolgen van verschillende keuzes en zo beter onderbouwde beslissingen mogelijk te maken.

Tijdens het slotevent werd ook gekeken naar de volgende stappen. Internationale sprekers deelden ervaringen uit Nederland rond ecologisch slimme zandwinning en de opschaling van nature-based solutions.

Uit de slotdiscussie bleek dat vandaag al veel kennis beschikbaar is, maar dat verdere praktijkervaring nodig blijft. Verschillende deelnemers pleitten daarom voor grootschalige demonstratieprojecten waarin technische, ecologische, logistieke en bestuurlijke uitdagingen samen worden getest.

SUSANA levert hiervoor een belangrijke basis. Het project bundelt nieuwe kennis, concrete aanbevelingen en instrumenten die kunnen bijdragen aan een duurzame en toekomstgerichte inrichting van onze kust.

Wil je meer weten over de resultaten van dit project? Neem contact op met Kristien Veys.