Veel potentieel voor combinatie van wind en zon op zee
België heeft de afgelopen twee decennia een sterke positie opgebouwd in offshore windenergie. Nu steeds meer hernieuwbare energie op zee wordt geproduceerd, draait de vraag niet langer alleen om hoeveel energie we op zee kunnen opwekken, maar ook om hoe we de mariene ruimte en offshore-infrastructuur efficiënter kunnen benutten.
Daar komt het SWiM-project in beeld. Het project bracht zes partners uit de industrie en de wetenschap samen om te onderzoeken hoe Offshore Floating Photovoltaics (OFPV), of drijvende zonnepanelen op zee, op een technisch haalbare, ecologisch duurzame en ruimtelijk efficiënte manier kunnen worden geïntegreerd in offshore windparken in de Belgische Noordzee.
SWiM ging na hoe offshore wind en zonne-energie binnen hetzelfde gebied kunnen worden gecombineerd, zodat beide energiebronnen elkaar aanvullen en de beschikbare ruimte en infrastructuur op zee optimaal worden gebruikt.
De mogelijkheden in kaart
Binnen werkpakket 5, dat gecoördineerd wordt door De Blauwe Cluster, onderzocht SeaVolt hoeveel drijvende zonne-energie kan worden geïntegreerd in de bestaande oostelijke zone en de toekomstige Prinses Elisabethzone. Daarbij werd onder meer gekeken naar de beschikbare ruimte tussen de windturbines en de capaciteit van de elektrische infrastructuur op zee. De studie focuste uitsluitend op wat technisch mogelijk is; kosten en economische haalbaarheid werden niet meegenomen.
In het basisscenario kan technisch gezien tot 1,5 MW aan drijvende zonne-energie worden geïntegreerd per 1 MW offshore windenergie. Daarbij zou ongeveer 6% van de mogelijke zonneproductie verloren gaan doordat de productie op bepaalde momenten moet worden beperkt. Afhankelijk van de veiligheidsafstand tussen de zonnepanelen en de windturbines is er binnen de Belgische offshoreconcessies ruimte voor 3,2 tot 8,2 GW aan zonnepanelen op zee.
Een aanzienlijke boost voor hernieuwbare energie
Bij een afstand van 300 meter tot de windturbines zouden drijvende zonnepanelen jaarlijks ongeveer 7,4 TWh extra hernieuwbare elektriciteit kunnen produceren. Alleen al in de bestaande oostelijke zone zou dit de jaarlijkse productie van hernieuwbare elektriciteit met ongeveer 45% kunnen verhogen ten opzichte van de offshore windproductie in 2025.
In een ander scenario werd uitgegaan van grotere toekomstige windturbines, meer drijvende zonnepanelen en 2 MW zonne-energie per MW windenergie. Daarmee zou ongeveer 11 GW aan zonnecapaciteit op zee kunnen worden geïnstalleerd, goed voor een jaarlijkse elektriciteitsproductie van bijna 9 TWh.
Ruimte is niet noodzakelijk de belangrijkste beperking
Een opvallende conclusie is dat niet de beschikbare ruimte op zee, maar de capaciteit van het elektriciteitsnet waarschijnlijk de grootste beperking vormt voor een grootschalige uitrol.
Met andere woorden: binnen de Belgische offshore windconcessies lijkt er een aanzienlijk fysiek potentieel voor drijvende zonne-energie te bestaan. De uitdaging ligt erin die extra productie te integreren in de offshore elektrische infrastructuur.
Tegelijk biedt deze vaststelling ook kansen. Door wind- en zonne-energie te combineren, kan bestaande en toekomstige offshore-infrastructuur veel intensiever worden benut, in plaats van afzonderlijke infrastructuur te ontwikkelen voor elk type hernieuwbare energie.
Een stap naar meervoudig ruimtegebruik op zee
Het belang van de SWiM-resultaten gaat verder dan drijvende zonne-energie alleen. Offshore windzones werden traditioneel vooral ontwikkeld rond één activiteit: de productie van windenergie. SWiM laat zien hoe deze gebieden geleidelijk kunnen evolueren naar zones voor meervoudig gebruik, waar verschillende activiteiten de mariene ruimte, infrastructuur en diensten delen.
De combinatie van offshore wind en drijvende zonne-energie kan een van de eerste concrete stappen in die richting zijn. Zodra verschillende vormen van hernieuwbare energie succesvol naast elkaar kunnen bestaan binnen hetzelfde offshore gebied, kan ook worden bekeken hoe andere verenigbare activiteiten er kunnen worden geïntegreerd.
Van meervoudig ruimtegebruik naar Mariparks
Mariparks bouwen voort op dat principe van meervoudig ruimtegebruik. Een Maripark is een geïntegreerd offshore gebied waarin de productie van hernieuwbare energie de ruggengraat vormt voor verschillende verenigbare activiteiten binnen de blauwe economie. Afhankelijk van de locatie kan het bijvoorbeeld gaan om milieumonitoring, biodiversiteitsversterking, aquacultuur en andere duurzame maritieme activiteiten.
Het streefdoel is niet simpelweg om meer activiteiten in dezelfde ruimte onder te brengen, maar om te zoeken naar combinaties die infrastructuur en diensten kunnen delen en bijdragen aan doelstellingen op het vlak van energie, voedsel en biodiversiteit.
Volgende stappen
De resultaten van SWiM geven een concreet beeld van hoe dergelijk meervoudig gebruik eruit kan zien. Maar het aantonen van het technische potentieel is slechts een eerste stap. Er zijn piloot- en demonstratieprojecten nodig om de risico’s van drijvende zonne-energie op zee verder te verkleinen en de integratie ervan onder reële omstandigheden te testen. Ook veilige elektrische integratie, verankeringsoplossingen, passende regelgeving en contractuele afspraken zullen zich verder moeten ontwikkelen in lijn met de technologie.
Voor België, dat al een voortrekkersrol speelt in , wijst SWiM dan ook op een mogelijke volgende evolutie: van offshore windparken naar wind + zon, vervolgens naar breder meervoudig ruimtegebruik en uiteindelijk naar geïntegreerde Mariparks.